zaloguj się   |   załóż konto   |   mapa strony   |

O poganach, ofiarach i świątyniach. Prawo a praktyka w IV w.

Niech zniknie zabobon, niech zostanie obalone szaleństwo ofiar; Wszelki zabobon winien być wykorzeniony w sposób kompletny; Niech zostaną obalone ofiary nocne; Nakazujemy ukarać karą śmierci tych, co do których zostanie udowodnione, że składają ofiary i czczą idole; Podobało nam się postanowić aby wszystkie świątynie zostały natychmiast zamknięte we wszystkich miastach; Jeśli ktoś pozbawiony rozumu, lub bluźnierca, (…) zagłębiłby się w studiowania przepowiedni tyczących się niepewnych kolei życia, i uważał za stosowne użyć do tego fanum lub templum, (…) niech wie, że będzie wyjęty spod prawa; Niech nikt spośród śmiertelnych nie uzurpuje sobie prawa złożenia ofiary po to by otrzymać nadzieję próżnej przepowiedni; Niech nikt nie ściągnie na siebie zmazy przez ofiary ze zwierząt, niech nikt nie zabija niewinnej ofiary, niech nikt nie udaje się do sanktuariów, niech nikt nie przechadza się w świątyniach…
(fragmenty różnych ustaw zaczerpnięte z Kodeksu Teodozjusza księgi XVI,10)

IV wiek w historii cesarstwa rzymskiego charakteryzuje się między innymi postępującą intensyfikacją represywności ustawodawstwa wymierzonego w świątynie i kult pogański. Rodzi się więc pytanie czy ta, dość wyraźna zmiana kierunku polityki legislacyjnej dokonująca się na kanwie „chrystianizacji” cesarstwa, niesie za sobą odzwierciedlenie w praktyce. Czy nie mamy aby do czynienia ze swoistą „represyjnością na kamieniu”? Obraz przedstawiony przez ustawy z Kodeksu Teodozjusza tworzy iluzję zupełności regulacji prawnej w tym zakresie. Zaś pokusa rozpatrywania treści edyktów w oderwaniu od źródeł poświadczających ich realizację zastawia na czytelnika wyśmienitą pułapkę, która całkowicie fałszuje obraz praktyki prawnej i ustawodawstwa zmierzchu cesarstwa. Przy wsparciu innych źródeł postaram się wydostać z labiryntu regulacji antypogańskich i spróbuję wykazać, że prawo i praktyka to jednak dwie zupełnie różne rzeczy.

Źródła:
Ammianus Marcellinus, Dzieje Rzymskie, t. I, II, przeł. I. Lewandowski, Warszawa 2002.
Eusebius, Life of Constantine, przeł. A. Cameron, S.G. Hall, Oxford 1999.
Hiermiasz Sozomen, Historia Kościoła, przeł. S. J. Kazikowski, Warszawa 1980.
Julian Apostata, Listy, przeł. W. Klinger, Wrocław 1962.
Sokrates Scholastyk, Historia Kościoła, przeł. S. J. Kazikowski, Warszawa 1986.
Theodosiani libri XVI cum Constitutionibus Sirmondianis, red. P. Krüger, T. Mommsen, Berlin 1905.
Zosimos, Nowa Historia, przeł. H. Cichocka, Warszawa 1993.
drukuj PDF